Aşil tendonu nedir ve neden yaralanır?
Aşil tendonu insan vücudundaki en büyük tendonu yani kirişidir. Baldırımızın arkasından başlayan kas grupları, ayağımıza doğru ilerlerken yapışma bölgesine yaklaştıkça kiriş haline gelerek topuğa yapışır ve ayağımıza gaza basma, parmak ucunda yükselme gibi hareketleri hareketini yaptırır.
Aşil tendon yaralanması, tendona ani ve şiddetli yük binmesi sonucunda oluşur. Bazen bu yük binmeleri tendon da ödem ve iltihap yani aşil tendiniti dediğimiz duruma sebep olurken bazen de yarım ya da tam aşil tendon yırtıklarına neden olabilir. Aşil tendonu yaralanmaları genellikle futbol, basketbol, tenis gibi aniden yön değiştirme ve ani hızlanmaların olduğu sporlar esnasında olabilir. Hafta içi hiç spor yapmayan insanların hafta sonu ısınmadan ağır aktiviteler içerisine girmesi sonrasında da tendon hasarı meydana gelebilir. Antrenman sayısında kademeli olmayan artışlar sonrasında yine aşil tendonu yırtılabilir. Yanlış ayakkabı seçimleri yine aşil tendonunda kronik irritasyon yaratarak önce tendinite sonra da kopmaya sebep olabilir. Öte yandan ilaçların yan etkisi olarak, özellikle de florokinolon grubu dediğimiz antibiyotiklerin kullanılması ya da daha önceden bu bölgeye kortizon uygulanması yapılmış hastalarda Aşil tendon yırtılması olabilir.
Aşil tendon yırtılmasını belirtileri nelerdir?
Aşil tendonu yırtıldığında genellikle hastalar o anı çok net olarak hatırlarlar çünkü ani bir sesle beraber ciddi bir ağrı meydana gelir. Topuğun arkasında sanki bu bölgeye taş ya da tekme atılmış hissi belirir ve kopma anında çıt veya patlama türü bir ses hissedilir. Ayak bileğinin arka tarafında topuk bölgesinde şiddetli bir ağrı oluşur ve topuk bölgesinde elle bakıldığı zaman aşil tendonunun olduğu yerde böyle bir boşluk bir çukur görüntüsü oluşur. Yine bu bölgede kanamaya bağlı şişlik, ödem ve morarma olabilir. Yaralanan tarafta hasta parmak ucunda yürüme ve gaz pedalına basma hareketini yapamaz.
Aşil tendon yaralanmalarında nasıl tanı konur?
Aşil tendon yaralanmalarında erken dönemde yapılacak doğru tanı ve doğru tedavi planlaması ile yüz güldürücü sonuçlar alınabilmektedir. Özellikle doktorunuzun aşil tendon yaralanması olduğu bölgedeki boşluğu hissetmesi ve Thompson testi dediğimiz baldır sıkma hareketine bağlı ayakta gaza basma hareketinin oluşmuyor olması tendonun tamamen koptuğunu göstergesidir. Bunun dışında muayene sonrasında hastalar genellikle görüntüleme yöntemlerine sevk edilirler. Bu amaçla ultrason ve MR gibi detaylı incelemeler yapılarak tendondaki yırtık derecesi (tam/tam olamayn) net bir şekilde ortaya konur. Manyetik rezonans görüntüleme bu anlamda altın standart bir tanı yöntemidir.
Aşil tendon kopması ameliyatsız olarak tedavi edilebilir mi?
Evet Aşil tendon yaralanmalarında bazı durumlarda ameliyatsız tedavi yöntemleri uygulanabilir. Özellikle ileri yaşa sahip, cerrahi tedavinin riskli olduğu ve sedanter hayat yaşayan hastalarda ameliyatsız tedavi yöntemleri seçilebilir. Yine benzer şekilde tam olmayan yırtıklarda tendonun fonksiyonunun korunduğu hastalarda aşil tendon tamiri yapılmadan, ameliyatsız yöntemlerle tedaviye devam edilebilir.
Aşil tendon tamiri yapılmayacak hastalarda uygulanan geçici atel/alçı tedavisi ya da yürüme cihazları ile tendon korumaya alınır. Bu dönemde uygulanacak ağrı kesici ilaçlar ve yine anti-inflamatuar kremlerin kullanılması hastaya fayda verecektir.
Ameliyatsız tedavi edilen hastalarda tendonun yeniden kopma olasılığı daha yüksektir ve bir miktar kas gücü kaybı ile sonuçlanabilir.
Aşil tendon ameliyatı nasıl yapılır?
Genç aktif hastalarda ya da profesyonel sporcular da ilk seçenek tabi ki aşil tendonunun onarımıdır. Cerrahi ile tendonun eski gücüne kavuşturulması ve eski sportif aktivite düzeyine dönülmesi hedeflenir. Bu amaçla açık cerrahi yöntemler kullanılabilir. Açık cerrahi yöntemle ayak bileğinin arkasından yapılan bir kesi üzerinden tendonun kopuk olduğu bölgeye ulaşılır ve kopuk olan uçlar temizlendikten sonra, uç-uca uygun cerrahi teknikle tendon dikilir. Bir de kapalı dediğimiz perkütan yani minimal invaziv cerrahi yöntem vardır. Bu yöntemde ise ciltte büyük bir kese açmadan birkaç delikten girilerek mikro aletler yardımıyla tendon dikilir. Kapalı yöntemde cerrahi bölgede belirgin bir yara izi kalmaz ve enfeksiyon riski daha düşüktür. Bu sebeple son yıllarda kapılı yöntem daha fazla tercih edilmektedir.
Ameliyat sonrası iyileşme ve spora dönüş süreci nasıldır?
Aşil tendon tedavisinde ameliyat kadar ameliyat sonrası fizik tedavi ve rehabilitasyon kısmı da oldukça önemli rol oynar. İlk altı haftalık dönemde tendonun iyi iyileşmesi amacıyla alçı içerisinde ya da açı ayarlı botlarla ameliyat bölgesi korunmaya çalışılır. Bu ilk haftalarda bacağı tam yük verilmez ve koltuk değnekleri kullanılır. Altıncı haftadan sonra ise rehabilitasyona başlanır. Bu yürüme botunun ya da alçının fleksiyon derecesi azaltılarak kademeli olarak ayak nötral yani düz pozisyona getirilir ve bu dönemde ayak bileği hareketleri korunmaya çalışılır. Hafif hafif yük vermeye başlanır. Üçüncü ile dördüncü aylarda da artık baldır kaslarının güçlendirilmesi yönelik egzersizler yapılır. Hafif tempolu düz koşullara başlanır. Altıncı ayda dokuzuncu aylar esnasında da artık her iki bacağın kas gücü birbirine eşitlendiği dönemde hastada antrenmanlara, zıplama hareketlerine ve profesyonel spora dönüşe müsaade edilir.
Aşil tendon iltihabî nasıl geçer?
Asil tendon iltihapları ilerleyen dönemde hem ağrıya sebep olması hem de yırtık riski nedeniyle ciddiye alınarak tedavi edilmelidir. Aşil tendon iltihabı olan hastalarda özellikle tendon iltihabına azaltmak amacıyla birtakım antiinflamatuvar ilaçlar ve kremler kullanılabilir. Yine fizik tedavi rehabilitasyon programlarıyla iltihaplı bölgeye uygulanacak manyetik alan ya da yüksek yoğunluklu lazer tedavileri ile inflamasyon azaltılıp iyileşme süreci hızlandırılabilir. Yine bu bölgeye yapılacak PRP gibi biyolojik enjeksiyon uygulamaları aşil tendon iltihabının iyileşmesinde katkı sağlayacaktır.
