Ön çapraz bağ dizimiz içerisinde, uyluk kemiği ile kaval kemiği arasında uzanan ve diz ekleminin normal hareketini sağlayarak, anormal hareketleri kısıtlayan ve dizi stabil tutan oldukça güçlü bir bağdır. Buna benzer şekilde bir de daha arkada yerleşmiş arka çapraz bağı vardır. Bu bağların birbiriyle olan anatomik durumu çaprazlaşma yaptığı için bu bağlara çapraz bağlar denir.
Çapraz bağın önemi nedir?
Çapraz bağ dizdeki anormal hareketlerin önüne geçerek diz ekleminin kıkırdağının, menisküslerin ve diğer bağların yaralanmasını engellemesi açısından oldukça önemlidir. Dizi stabilize ederek uyluk ve kaval kemiğini hareket sırasında uygun şekilde bir arada tutar.
Ön çapraz bağı neden kopar?
Ön çapraz bağı genellikle sportif yaralanmalarda kopar. Bu sportif yaralanmalarda da genellikle kontak olmadan yani bir darbe alınmadan sporcunun koşma esnasında aniden yön değiştirmesi ile uyluk kemiği ile kaval kemiği arasındaki dönme açısının farklı olmasından kaynaklanan bir mekanizma ile bağ yaralanır. Daha nadiren de kontak yaralanmalar ve diz bölgesi kırıklarına eşlik eden çapraz bağ kopmaları olabilir. Bazı durumlarda çapraz bağ tam olarak kopmaz ancak bir miktar uzayarak gerginliğini kaybeder. Bu durumda yeterli fonksiyon yapamayan çapraz bağın yetmezliğinden bahsedilir.
Ön çapraz bağ kopmasının belirtileri nelerdir?
Çapraz yırtıldığı anda diz içerisinden “pop” sesinin eşlik ettiği çok ciddi bir ağrı ortaya çıkar. Hasta o an sportif aktiviteye devam edemez ve yere oturmak zorunda kalır. İlerleyen saatler içerisinde dizde belirgin bir ödem ve kanamaya bağlı hematom dediğimiz kan toplanması meydana gelir. Akut dönem geçtikten sonra ilerleyen dönemlerde çapraz bağ yırtığı ya da çapraz bağ yetmezliği devam eden kişilerde diz ekleminde ani boşanmalar, dizin sanki alttan kayıp gidecekmiş gibi güvensizlik hissi vermesi gibi semptomlar ortaya çıkabilir.
Ön çapraz bağ kopması nasıl teşhis edilir?
Ön çapraz bağ kopması genellikle fizik muayene esnasında doktor tarafından yapılan birtakım muayene yöntemleri ile anlaşılabilir. Bazı durumlarda tam kopmanın olmadığı durumlarda bu testlerin bazıları pozitif olmayabilir. Emar (MRI) incelemelerde de tam kopma genellikle çok net bir şekilde görülmekle beraber bazen inkomplet dediğimiz tam olmayan yırtıkların ve uzamış yani plastik deformasyona uğramış bağ yaralanmalarının teşhisinde MR yetersiz kalabilmektedir. Yine direkt grafilerde çapraz bağ yırtığı olan hastaların bazılarında eşlik eden küçük kemik kopmaları ya da kırıkları olabilmektedir.
Her çapraz yırtığı ameliyat gerektir mi?
Burada hastaya göre hastaya özel tedavi yöntemi belirlenir. Özellikle ileri yaşta düşük aktivite düzeyi olan, dizide boşalma hissi ve ağrı şikâyeti olmayan, günlük ihtiyaçları ve sosyal hayatı için problem oluşturmayan çapraz bağ yırtıklarında eşlik eden kıkırdak ve menisküs yırttığı da yoksa çapraz bağ yırtığı ameliyat gerektirmez.
Genç, aktif, spor yapan, hobileri olan günlük hayatta, sosyal hayatta ve iş hayatında dizi yüzünden birtakım problemler yaşayan kişilerde çapraz bağ rekonstrüksiyon dediğimiz çapraz bağın yeniden yapılandırılması yani cerrahi tedavisi gerekebilir.
Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası spora dönüş nasıl olmaktadır?
Çapraz bağ ameliyatı sonrasında özellikle erken dönemde ilk altı haftalık dönemde ameliyatın oluşturduğu ödemin tedavisi ve hareket açıklığının korunması önemlidir. Bazı hastalar ön çapraz bağ ameliyatı sonrası dizimi bükemiyorum şeklinde şikayetlerde bulunurlar. Bunlar genellikle fizik tedavinin yetersiz olduğu ya da aksadığı durumlarda ortaya çıkmaktadır. Bu sebeple ameliyattan hemen sonraki dönemde ön çapraz destekli dizlikler kullanılarak hastalar erken dönemde yürütülürler ve bu dizlikler sayesinde ödemin kontrolü yapılır. Erken dönemde ameliyat sonrası bağın tekrar yaralanması engellenir. Ameliyat sonrası dönemde bağın yeterli güce ulaşmasından sonra yani diğer dizin ve çapraz bağının gücünün %90’ı yakalandıktan sonra hasta tekrar eski sportif aktivitelerimi geri dönebilir. Ön çapraz bağ kopması sonrası çapraz bağı iyileşmesi genellikle bir yıl sürmektedir ama daha önce de belirttiğimiz gibi üçüncü ayda yürüyüşe, altı ayla dokuzuncu aylarda da koşuya başlanabilir ama kontak sporlara dönüş genellikle bir yılı almaktadır. (Futbol, Basketbol, Tenis)
Cerrahi tekniğe uygun şekilde ön çapraz bağ ameliyatı olanlar yüksek memnuniyet seviyesine sahiptir. Bu hastalarda bizdeki güvensizlik hissi ve boşalmalar geçer. Bu şekilde daha ilerleyici kıkırdak ve menisküs yaralanmalarından da hasta korumuş olur.
